शेण-गोमूत्राच्या स्लरीतून दर्जेदार डाळिंब! नलावडे शेतकऱ्यांचा सेंद्रिय शेतीचा यशस्वी प्रयोग
शेतीमध्ये रासायनिक खतांचा वापर न करता, उपलब्ध नैसर्गिक साधनांचा योग्य पद्धतीने वापर केला तर दर्जेदार आणि आकर्षक फळांचे उत्पादन घेता येते, हे पैठण तालुक्यातील शेतकरी नलावडे यांनी आपल्या डाळिंबाच्या बागेतून दाखवून दिले आहे.
नलावडे यांनी डाळिंबाच्या बागेसाठी शेण आणि गोमूत्रापासून सेंद्रिय स्लरी तयार केली. ही स्लरी त्यांनी सातत्याने झाडांना दिली. विशेष म्हणजे या पद्धतीमध्ये रासायनिक खतांचा वापर न करता नैसर्गिक पद्धतीने झाडांना पोषण देण्यावर भर देण्यात आला.
याचा परिणाम त्यांच्या डाळिंबाच्या बागेत स्पष्टपणे दिसून येत आहे.
झाडांची वाढ चांगली झाली, फळांचा आकार आकर्षक दिसत आहे, फळांना चांगला रंग आला आहे आणि फळांची गुणवत्ता व चवही समाधानकारक असल्याचे शेतकरी सांगतात.
सेंद्रिय पद्धतीने तयार केलेली स्लरी जमिनीतील सेंद्रिय कर्ब वाढविण्यास, सूक्ष्मजीवांची क्रियाशीलता सुधारण्यास आणि झाडांना आवश्यक पोषकद्रव्ये उपलब्ध होण्यास मदत करू शकते. त्यामुळे जमिनीची सुपीकता टिकवून ठेवण्याच्या दृष्टीनेही अशा पद्धती महत्त्वाच्या ठरतात.
डाळिंबाच्या सेंद्रिय शेतीमध्ये मात्र केवळ स्लरी देणे पुरेसे नाही. पाणी व्यवस्थापन, योग्य छाटणी, बागेतील स्वच्छता, जमिनीचे आरोग्य, रोग-किडींचे निरीक्षण आणि फळधारणेच्या काळातील योग्य व्यवस्थापन याकडेही तितकेच लक्ष देणे आवश्यक आहे.
नलावडे यांच्या बागेची आणखी एक महत्त्वाची बाब म्हणजे फळांचा दर्जा चांगला असल्यामुळे त्यांना इतर शेतकऱ्यांच्या तुलनेत डाळिंबाला चांगला बाजारभाव मिळत असल्याचे ते सांगतात.
म्हणजेच सेंद्रिय शेतीचा फायदा केवळ रासायनिक खतांचा खर्च कमी करण्यापुरता मर्यादित राहत नाही; दर्जेदार उत्पादनाला बाजारात मागणी आणि चांगला दर मिळाला, तर शेतकऱ्याच्या उत्पन्नावरही त्याचा सकारात्मक परिणाम होऊ शकतो.
मात्र प्रत्येक शेतकऱ्याने हा प्रयोग आपल्या शेतात सुरू करण्यापूर्वी आपल्या जमिनीचा प्रकार, पाण्याची उपलब्धता, हवामान आणि बाजारपेठ यांचा विचार करणे गरजेचे आहे. तसेच सेंद्रिय उत्पादन म्हणून विक्री करायची असल्यास संबंधित सेंद्रिय प्रमाणनाच्या नियमांची माहिती घेणे आवश्यक आहे.
पैठण तालुक्यातील नलावडे यांची ही डाळिंब बाग आज इतर शेतकऱ्यांसाठी एक प्रेरणादायी उदाहरण ठरत आहे.
शेतीमध्ये उपलब्ध असलेल्या नैसर्गिक साधनांचा योग्य वापर, सातत्यपूर्ण मेहनत आणि योग्य व्यवस्थापन यांची सांगड घातली, तर शेतीमध्येही मोठे परिवर्तन घडवता येते.
अशाच यशस्वी शेतकऱ्यांच्या प्रयोगांची आणि शेतीविषयक महत्त्वाची माहिती पाहण्यासाठी ‘शेती अपडेट’ सोबत जोडलेले राहा.
शेतकरी समृद्ध झाला, तर शेती समृद्ध होईल आणि शेती समृद्ध झाली, तर महाराष्ट्र समृद्ध होईल!
